صاعقه یکی از خطرناکترین پدیدههای طبیعی است که سالانه خسارتهای مالی و جانی زیادی به بار میآورد. برای همین، در پروژههای ساختمانی و صنعتی استفاده از صاعقهگیر یک ضرورت است، نه یک انتخاب.
اما همیشه یک سؤال مهم برای مهندسان و مجریان پروژهها وجود دارد:
تفاوت صاعقه گیر اکتیو و پسیو چیست؟
یا به عبارت دیگر، صاعقه گیر فعال و غیر فعال چه تفاوتهایی دارند و کدام بهتر است؟
در این مقاله از سرزمین مس، قرار است به صورت کامل و دقیق اما با زبانی ساده به این سؤالات پاسخ بدهیم.
صاعقه گیر چیست و چرا اهمیت دارد؟
صاعقه گیر دستگاهی است که برای حفاظت از ساختمانها و تجهیزات در برابر صاعقه استفاده میشود. این وسیله با هدایت جریان شدید صاعقه به سمت زمین، از آسیبهای جدی به جان و مال افراد جلوگیری میکند.
به طور کلی، صاعقه گیرها به دو دسته اصلی تقسیم میشوند:
- صاعقه گیر پسیو (Passive) یا همان غیر فعال
- صاعقه گیر اکتیو (Active) یا همان فعال

صاعقه گیر پسیو (غیر فعال) چیست؟
صاعقه گیر پسیو در واقع همان میله فرانکلین است که سالهاست در سراسر دنیا استفاده میشود. این نوع صاعقهگیر هیچ سیستم الکترونیکی خاصی ندارد و تنها با ایجاد یک نقطه بلند فلزی، صاعقه را جذب کرده و از طریق سیم ارت به زمین منتقل میکند.
ویژگیهای صاعقه گیر پسیو:
- ساختار ساده و ارزانتر نسبت به اکتیو
- نیاز به پوشش سطحی بیشتر برای حفاظت کامل ساختمان
- مناسب برای ساختمانهای کوچک و متوسط
صاعقه گیر اکتیو (فعال) چیست؟
صاعقه گیر اکتیو یا فعال، نوع پیشرفتهتری از صاعقهگیرهاست که با استفاده از یک مکانیزم الکترونیکی، زمان شروع تخلیه الکتریکی (Early Streamer Emission یا ESE) را جلو میاندازد. به زبان ساده، این نوع صاعقه گیر در مقایسه با نوع پسیو، زودتر صاعقه را جذب کرده و مسیر تخلیه امنی به زمین ایجاد میکند.
ویژگیهای صاعقه گیر اکتیو:
- پوششدهی بیشتر (تا شعاع چند صد متر بسته به مدل)
- مناسب برای پروژههای بزرگ مثل کارخانهها، پالایشگاهها و برجها
- هزینه بالاتر نسبت به پسیو

تفاوت صاعقه گیر اکتیو و پسیو
حالا که با تعریف هر دو نوع آشنا شدیم، بیایید تفاوتهایشان را دقیقتر بررسی کنیم:
| ویژگی |
صاعقه گیر پسیو (غیر فعال) |
صاعقه گیر اکتیو (فعال) |
| تکنولوژی |
ساده، بر پایه میله فلزی |
مجهز به سیستم ESE |
| شعاع حفاظت |
محدود (وابسته به ارتفاع میله) |
گستردهتر (تا شعاع چند صد متر) |
| هزینه |
کمتر |
بیشتر |
| کاربرد |
ساختمانهای کوچک و متوسط |
برجها، پالایشگاهها، مراکز صنعتی |
| نگهداری |
ساده |
نیازمند بررسی دورهای سیستم |
در یکی از پروژههایی که ما در آن مشارکت داشتیم، برای یک ساختمان ۵ طبقه مسکونی ابتدا صاعقه گیر پسیو نصب شد. این انتخاب بهدلیل هزینه کمتر بود. اما در پروژه دیگری که یک پالایشگاه صنعتی در جنوب کشور بود، کارفرما بهطور جدی درخواست صاعقه گیر اکتیو داشت.
تجربهای که به دست آمد این بود که:
- برای ساختمانهای کوچک، صاعقهگیر پسیو کفایت میکند و مقرون بهصرفهتر است.
- اما برای پروژههای بزرگ، نمیتوان ریسک کرد. صاعقهگیر اکتیو با شعاع حفاظت بالاتر، امنیت واقعی ایجاد میکند.
مزایا و معایب صاعقه گیر اکتیو و پسیو
در بخش زیر مزایا و معایب صاعقه گیر اکتیو و پسیو را برای شما بازگو کردهایم
مزایای صاعقه گیر پسیو (غیر فعال)
- قیمت مناسبتر نسبت به مدلهای اکتیو
- نصب ساده و بدون نیاز به تجهیزات خاص
- نگهداری آسان و کمهزینه
معایب صاعقه گیر پسیو
- شعاع حفاظت محدود (نیاز به چندین میله برای پوشش کامل ساختمانهای بزرگ)
- در پروژههای صنعتی یا بلندمرتبه کافی نیست
مزایای صاعقه گیر اکتیو (فعال)
- پوشش وسیعتر: یک صاعقه گیر میتواند چندین برابر یک پسیو محدوده را پوشش دهد
- مناسب برای پروژههای بزرگ صنعتی، برجها و پالایشگاهها
- استفاده از تکنولوژی ESE که سرعت واکنش بالاتری دارد
معایب صاعقه گیر اکتیو
- هزینه اولیه بالاتر
- نیاز به نگهداری و بررسی دورهای بیشتر
سوالات متداول درباره صاعقه گیر فعال و غیر فعال (FAQ)
۱. کدام بهتر است: صاعقه گیر اکتیو و پسیو ؟
پاسخ به این سؤال بستگی به پروژه شما دارد. برای ساختمانهای کوچک، صاعقهگیر پسیو کافی است. اما اگر پروژه صنعتی یا ساختمانی بزرگ دارید، بهتر است سراغ صاعقهگیر اکتیو بروید.
۲. آیا صاعقه گیر اکتیو ایمنتر از پسیو است؟
بله، به دلیل شعاع پوشش بیشتر و سرعت عملکرد بالاتر، ایمنی بیشتری ایجاد میکند.
۳. هزینه نصب صاعقه گیر اکتیو چقدر است؟
بسته به برند و مدل متفاوت است، اما بهطور کلی از صاعقهگیر پسیو گرانتر است. البته باید توجه کنید که در پروژههای بزرگ، این هزینه در برابر حفاظت تجهیزات و جان افراد بسیار ناچیز است.
۴. آیا میتوان ترکیبی از هر دو نوع صاعقه گیر استفاده کرد؟
بله، در برخی پروژهها برای حداکثر امنیت از ترکیب صاعقهگیر اکتیو در بخش اصلی و پسیو در نقاط جانبی استفاده میشود.
۵. صاعقهگیر اکتیو نیاز به برق دارد؟
خیر. این نوع صاعقهگیر مستقل عمل میکند و نیازی به منبع تغذیه خارجی ندارد.

راهنمای انتخاب بهترین صاعقه گیر برای پروژه شما
برای انتخاب درست بهترین صاعقه گیر ، باید به چند نکته توجه کنید:
- اندازه و نوع ساختمان
- برای ساختمانهای کوچک یا متوسط: صاعقه گیر پسیو
- برای پروژههای بزرگ یا صنعتی: صاعقه گیر اکتیو
- بودجه پروژه
- اگر محدودیت بودجه دارید و پروژه کوچک است، پسیو بهترین انتخاب است.
- اگر پروژه حیاتی و بزرگ دارید، به هیچ وجه از هزینه اکتیو صرفنظر نکنید.
- شرایط محیطی
- در مناطق با رعد و برق شدید، صاعقه گیر اکتیو عملکرد بهتری دارد.
جمعبندی
صاعقه گیر اکتیو و پسیو هر دو برای حفاظت ساختمانها در برابر صاعقه ضروری هستند.
- صاعقه گیر پسیو (غیر فعال) سادهتر، ارزانتر و برای ساختمانهای کوچک مناسب است.
- صاعقه گیر اکتیو (فعال) با پوشش گستردهتر و تکنولوژی پیشرفتهتر، بهترین انتخاب برای پروژههای بزرگ و صنعتی است.
در نهایت، انتخاب بین این دو بستگی به نوع پروژه، بودجه و میزان اهمیت حفاظت دارد.
اگر به دنبال خرید صاعقه گیر اکتیو و پسیو هستید و نیاز به مشاوره تخصصی دارید، میتوانید به وبسایت سرزمین مس و یا دنیای مس مراجعه کنید. این مجموعه با ارائه تجهیزات اورجینال و تیم پشتیبانی متخصص، شما را در انتخاب بهترین سیستم حفاظت از صاعقه یاری خواهد کرد.