حتما در سیستم برق ساختمان برای شما هم این سوال پیش آمده که سیم ارت را به کجا وصل کنیم؟ سیم ارت را باید به سیستم ارت استاندارد ساختمان وصل کرد؛ یعنی از پریز ارتدار به شینه ارت تابلو برق و از آنجا به الکترود زمین مثل چاه ارت یا میله ارت.
برای وسایل خانگی مثل لباسشویی، یخچال، ظرفشویی و کولر هم باید دوشاخه را به پریز ارتدار واقعی وصل کرد، نه به سیم آب، گاز یا اتصالات موقت.
در ادامه مطلب، به طور کامل به بررسی این مبحث پرداختیم و به دغدغه تمام کاربران پاسخ دادیم.
سیم ارت چیست و چرا مهم است؟
سیم ارت یا Protective Earth (PE) یک مسیر ایمنی برای تخلیه جریان خطاست. اگر بدنه فلزی یک وسیله برقی بهعلت خرابی عایق برقدار شود، ارت باعث میشود این جریان بهجای عبور از بدن انسان، به زمین برود و در عین حال کلید مینیاتوری یا محافظ جان بتواند مدار را قطع کند.
در منابع انگلیسی، این مفهوم معمولاً در کنار grounding و bonding توضیح داده میشود.
- در NEC / NFPA 70، grounding اتصال سیستم به زمین است.
- bonding یعنی اتصال قسمتهای فلزی بههم برای ایجاد مسیر مطمئن جریان خطا.
- در IEC 60364 هم سیستمهای ارت با نامهایی مثل TT, TN-S, TN-C-S, IT طبقهبندی میشوند.
سیم ارت را به کجا وصل کنیم؟
وقتی صحبت از اتصال سیم ارت میشود، پاسخ بسته به اینکه در کجای مسیر الکتریکی ساختمان قرار دارید متفاوت است. سیستم ارتینگ یک زنجیره متصل بههم است که جریان خطا را از دستگاه شما گرفته و به درون خاک مرطوب زمین تخلیه میکند. در ادامه نقاط دقیق اتصال سیم ارت را بررسی میکنیم:
1) داخل واحد مسکونی
- سیم ارت هر پریز به ترمینال ارت پریز وصل میشود.
- از آنجا سیم ارت به تابلو برق واحد میرود.
- در تابلو، همه ارتها به شینه ارت متصل میشوند.
- شینه ارت با یک هادی مناسب به سیستم زمین اصلی ساختمان وصل است.
2) برای لوازم خانگی
- بدنه فلزی وسیله از طریق دوشاخه ارتدار به ارت متصل میشود.
- اگر دوشاخه سهشاخه استاندارد باشد، مسیر ارت از همین طریق برقرار است.
- اگر پریز ارت ندارد، تعویض پریز کافی نیست؛ باید مسیر ارت واقعی از تابلو تا زمین وجود داشته باشد.
3) در ساختمان
اتصال نهایی باید به الکترود زمین باشد:
- چاه ارت
- راد ارت / میله ارت
- یا سامانه مجاز معادل

محتوای پیشنهادی: سیستم اتصال به زمین چیست؟
سیم ارت لباسشویی را به کجا وصل کنیم؟
ماشین لباسشویی به دلیل کار همزمان با آب و برق، یکی از خطرناکترین وسایل خانه در صورت بروز نشتی برق است. برای وصل کردن سیم ارت آن به ترتیب زیر عمل کنید:
- اگر پریز ارتدار است (روش استاندارد): ماشینهای لباسشویی استاندارد دارای دوشاخههای ارتدار (با دو لبه فلزی در طرفین) هستند. کافی است دوشاخه را به یک پریز ارتدار واقعی وصل کنید. سیم ارت داخلی لباسشویی از قبل به بدنه متصل شده و از طریق دوشاخه به ارت ساختمان وصل میشود.
- اگر پریز ارتدار نیست (روش اضطراری):
- در پشت ماشین لباسشویی، یک پیچ فلزی بدنه (که معمولاً با علامت زمین \接地\接地\接地 مشخص شده) پیدا کنید.
- یک سیم روکشدار مسی (نمره حداقل ۱.۵ یا ۲.۵) را به این پیچ محکم کنید.
- سر دیگر سیم را به بخش بدون رنگ و رسانای لوله آب فلزی ساختمان ببندید (اطمینان حاصل کنید لوله تا داخل زمین فلزی است و پلاستیکی نیست).
- هشدار: اتصال سیم ارت لباسشویی به لوله گاز ممنوع و بسیار خطرناک است.
۲. سیم ارت یخچال را به کجا وصل کنیم؟
موتور (کمپرسور) یخچال به طور مداوم روشن و خاموش میشود و بدنه بزرگ و فلزی آن پتانسیل بالایی برای تجمع الکتریسیته ساکن یا نشتی برق دارد. برای اتصال سیم ارت یخچال:
- روش اصولی: از یک محافظ برق ارتدار استفاده کنید و آن را به پریز ارتدار دیواری بزنید. یخچالهای جدید به طور پیشفرض سیم ارت داخلی دارند که به پینهای فلزی دوشاخه متصل است.
- اگر ساختمان سیمکشی ارت ندارد:
- پیچ مخصوص ارت در پشت یا زیر یخچال (نزدیک به محل کمپرسور روی شاسی فلزی) را پیدا کنید.
- یک سیم مسی مناسب را به این پیچ متصل کنید.
- سر دیگر سیم را به یک سازه فلزی متصل به زمین (مانند ستون فلزی ساختمان که رنگ آن در محل اتصال تراشیده شده باشد یا لوله آب فلزی) وصل کنید.
- نکته: به دلیل حساسیت بردهای الکترونیکی یخچالهای سایدبایساید و جدید به نوسانات، روشهای موقت ممکن است جلوی آسیب به برد را نگیرند و حتماً پیشنهاد میشود برای کل ساختمان سیستم ارت اصولی اجرا شود.

آموزش نصب سیم ارت در ساختمان
نصب سیستم ارت ساختمان فرآیندی تخصصی است که باید همزمان با سیمکشی اولیه یا بازسازی ساختمان انجام شود. فرایند طبق استانداردهای مهندسی برق (از جمله مبحث ۱۳ مقررات ملی ساختمان) شامل ۵ مرحله اصلی زیر است:
مرحله 1: طراحی مسیر
- مشخص کنید تابلو اصلی کجاست.
- مسیر سیم ارت را از تابلو تا الکترود زمین کوتاه، مستقیم و کمپیچوخم انتخاب کنید.
- از مسیرهای دارای آسیب مکانیکی و حرارت بالا دوری کنید.
مرحله 2: اجرای الکترود زمین
گزینه رایج: چاه ارت
- حفاری تا رسیدن به خاک مرطوبتر
- نصب صفحه یا الکترود مسی
- استفاده از مواد بهبوددهنده مجاز مانند بنتونیت
- اتصال کابل مسی با اتصال دائمی و مطمئن
گزینه دیگر: راد ارت
- کوبیدن میله مساندود یا گالوانیزه در زمین
- استفاده از یک یا چند راد موازی برای کاهش مقاومت
مرحله 3: نصب شینه ارت
- در تابلو برق، یک شینه ارت نصب میشود.
- تمام سیمهای ارت پریزها و بدنههای فلزی به این شینه میآیند.
- شینه ارت باید از شینه نول جدا باشد، مگر در آرایشهای خاص و مجاز در مبدأ سیستم، آن هم طبق استاندارد مربوط.
مرحله 4: اتصال همبندی
- لولههای فلزی آب
- اسکلت فلزی ساختمان
- بدنه فلزی تجهیزات بزرگ
- ریل آسانسور
- سایر بخشهای فلزی قابل لمس
این اتصالها برای همپتانسیل کردن قطعات فلزی انجام میشود و خطر برقگرفتگی را کم میکند.
مرحله 5: تست و کنترل
- با ارتتستر مقاومت زمین اندازهگیری میشود.
- عملکرد محافظ جان تست میشود.
- پیوستگی مسیر ارت بررسی میشود.

اصول کلیدی در سیم کشی ارت ساختمان
اصول و نحوه اتصال سیم ارت به زمین دارای نکاتی است که برای حفظ جان و سلامت لوازم برقی لازم است که رعایت شوند.
1) ارت با نول یکی نیست
- نول مسیر برگشت جریان عادی است.
- ارت مسیر ایمنی برای خطاست.
- اتصال اشتباه ارت و نول در پریزها میتواند خطرناک باشد و عملکرد محافظ جان را مختل کند.
2) محافظ جان ضروری است
در منابع انگلیسی مثل NFPA هم تأکید میشود که ارت و bonding بهتنهایی کافی نیستند؛ RCD / RCCB / GFCI لایه مهم دیگری از حفاظت است.
3) ارت باید واقعی و تستشده باشد
ظاهر پریز ارتدار کافی نیست. ممکن است پریز ظاهراً ارت داشته باشد ولی به هیچ الکترود زمینی وصل نباشد.
4) از روشهای غیراستاندارد پرهیز کنید
- اتصال به لوله گاز: ممنوع
- اتصال به لوله آب پلاستیکی: بیاثر
- اتصال موقت و شل: غیرایمن
نحوه اتصال سیم ارت به زمین چگونه است؟
اتصال سیم ارت به زمین (خاک) آخرین و مهمترین مرحله از سیستم ارتینگ است که به سه روش اصلی و استاندارد انجام میشود تا جریان خطا بتواند بدون مانع وارد زمین شود:
۱. روش چاه ارت (روش عمقی)
این روش متداولترین راه برای ساختمانهای مسکونی و اداری است:
- نحوه اتصال: سیم مسی بدون روکش (با نمره حداقل ۵۰) با استفاده از جوش احتراقی (کدولد) به یک صفحه مسی ضخیم متصل میشود. این صفحه به صورت عمودی در انتهای چاهی به عمق ۴ تا ۸ متر (جایی که خاک نم طبیعی دارد) قرار میگیرد. اطراف صفحه با مواد کاهنده مقاومت (مانند بنتونیت یا مواد ژلهای استاندارد) پر میشود تا رسانایی خاک افزایش یابد. سر دیگر سیم مسی به بیرون چاه هدایت شده و به شینه ارت ساختمان وصل میشود.
۲. روش کوبیدن میله ارت یا راد (روش سطحی)
در مناطقی که امکان حفر چاه عمیق وجود ندارد (مانند زمینهای سنگی یا با عمق کم خاک)، از میلههای ارت استفاده میشود:
- نحوه اتصال: میلههایی از جنس فولاد با روکش مس (به طول ۱.۵ تا ۳ متر) با پتکهای مخصوص یا چکشهای برقی در زمین کوبیده میشوند. سیم ارت اصلی ساختمان با استفاده از کلمپهای برنجی محکم یا جوش کدولد به بالای این میلهها متصل میشود. در صورت نیاز به مقاومت کمتر، چند میله با فاصله از هم کوبیده شده و به صورت موازی به هم متصل میشوند.
۳. روش شبکه همبندی شالوده (ارت فونداسیون)
یک روش مدرن و بسیار کارآمد که در زمان ساخت بنا اجرا میشود:
- نحوه اتصال: در زمان آرماتوربندی ساختمان، بخشهای مختلف میلگردهای فونداسیون توسط سیمها یا تسمههای مسی به یکدیگر متصل (همبند) میشوند. این شبکه عظیم فلزی که در تماس مستقیم با بتن و زمین است، به عنوان الکترود زمین عمل میکند. کابل ارت اصلی ساختمان در نهایت به یکی از خروجیهای این شبکه متصل میشود.
نکته کلیدی: در تمامی این روشها، هدف اصلی رسیدن به کمترین میزان مقاومت الکتریکی (ترجیحاً زیر ۲ اهم) است تا جریان برق در صورت بروز خطا، زمین را به بدن انسان ترجیح داده و سریعاً تخلیه شود.
خطاهای رایج و خطرناک
- حذف پین ارت دوشاخه
- استفاده از سهراهی بدون ارت برای لباسشویی و یخچال
- اتصال ارت به بدنه فلزی تصادفی
- یکی گرفتن ارت و نول
- اعتماد به پریز ارتدار بدون تست
- استفاده از سیم نازک یا اتصال سست
- نادیده گرفتن تست دورهای چاه ارت
اگر ساختمان ارت ندارد چه کنیم؟
راه درست
- اجرای سیستم ارت استاندارد توسط برقکار متخصص
راه موقت
- فقط در شرایط اضطراری و موقت، آن هم با احتیاط بسیار
- هیچوقت به گاز وصل نکنید
- به لولههای پلاستیکی وصل نکنید
- این روشها جایگزین سیستم واقعی نیستند
در نهایت
نحوه اتصال سیم ارت به زمین، کلیدیترین حلقه در زنجیره ایمنی برق ساختمان است؛ چرا که حتی با وجود داشتن چاه ارت استاندارد، اگر اتصال تجهیزات به شینه ارت یا پریزها به درستی برقرار نشود، سیستم عملاً بیفایده خواهد بود. ایمنترین روش، اتصال زنجیرهوار بدنه فلزی لوازم (مانند یخچال و لباسشویی) از طریق دوشاخه به پریزهای ارتدار استاندارد، انتقال آن به شینه ارت جعبه فیوز و در نهایت هدایت جریان خطا به الکترود زمین (چاه ارت) است. به یاد داشته باشید که در فرآیند اتصال، هرگز نباید سیم ارت را با نول ادغام کرد یا آن را به لولههای خطرناکی مانند لوله گاز متصل نمود؛ اتصال صحیح و اصولی سیم ارت، تنها راه تضمین تخلیه امن جریانهای ناخواسته به اعماق زمین است.
پرسشهای پرتکرار کاربران
در این بخش به سوالات متداول کاربران در رابطه با سیم کشی ارت ساختمان پاسخ دادیم.
آیا لباسشویی بدون ارت قابل استفاده است؟
بله، ولی خطر برقگرفتگی و نشتی بدنه بیشتر میشود. بهتر است ارت و محافظ جان هر دو وجود داشته باشند.
از کجا بفهمیم پریز ارت دارد؟
با تستر پریز یا بررسی توسط برقکار. صرف وجود سوراخ ارت کافی نیست.
مقاومت ارت چقدر باید باشد؟
بسته به استاندارد و نوع سیستم، هرچه کمتر بهتر؛ در پروژههای مسکونی معمولاً مقاومت پایین و پایدار هدف است.
آیا محافظ جان بدون ارت کافی است؟
خیر، خوب است اما بهتنهایی جای ارت را نمیگیرد.
آیا در آپارتمان هم ارت لازم است؟
بله؛ ارت مربوط به کل سیستم ساختمان است و برای همه واحدها اهمیت دارد.
هر چند وقت یکبار باید ارت بررسی شود؟
بهتر است دورهای و مخصوصاً بعد از تغییرات ساختمان یا خشکسالی شدید تست شود.