سیستم ارتینگ (Earthing) یا اتصال زمین، یکی از مهمترین بخشهای ایمنی در تاسیسات الکتریکی به شمار میرود. هدف اصلی این سیستم، هدایت جریانهای ناخواسته و خطرناک به زمین و جلوگیری از آسیب به افراد و تجهیزات است. بدون اجرای صحیح ارتینگ، حتی پیشرفتهترین تجهیزات الکتریکی نیز میتوانند به منبع خطر تبدیل شوند.
یکی از رایجترین پرسشها در طراحی سیستم ارت این است که تفاوت سیستم ارتینگ عمیق و سطحی چیست و کدام یک برای پروژههای مختلف انتخاب مناسبتری محسوب میشود. در این مقاله تلاش کردهایم با نگاهی تخصصی اما قابلفهم، به مقایسه کامل ارت عمقی و سطحی بپردازیم و با ارائه مثالها و نکات عملی، انتخاب را برای شما سادهتر کنیم.
سیستم ارتینگ چیست و چرا اهمیت دارد؟
ارتینگ به مجموعهای از تجهیزات و هادیها گفته میشود که جریانهای نشتی، خطا یا اضافه ولتاژ را به زمین منتقل میکنند. این سیستم باعث میشود در صورت بروز نقص فنی یا اتصال کوتاه، جریان از مسیر ایمن تخلیه شده و خطر برقگرفتگی، آتشسوزی یا خرابی تجهیزات به حداقل برسد.
در ساختمانهای مسکونی، صنعتی، مراکز داده و نیروگاهها، سیستم ارتینگ نقش حیاتی در حفظ ایمنی انسان و تجهیزات دارد و یکی از الزامات اصلی استانداردهای برق محسوب میشود.
ارتینگ سطحی چیست؟ تعریف و کاربردها
در ارتینگ سطحی، الکترودها یا هادیهای زمین در عمق کم و لایههای بالایی خاک قرار میگیرند. این عمق معمولاً کمتر از یک متر است و به دلیل سهولت اجرا، در بسیاری از پروژههای کوچک و متوسط مورد استفاده قرار میگیرد.

کاربرد ارتینگ سطحی در پروژهها
ارتینگ سطحی معمولاً در مکانهایی اجرا میشود که
- امکان حفاری عمیق وجود ندارد
- خاک منطقه نرم و نسبتاً مرطوب است
- محدودیت هزینه یا زمان وجود دارد
برای مثال، در یک ساختمان اداری کوچک یا یک کارگاه شهری که فضای کافی برای حفر چاه عمیق وجود ندارد، ارت سطحی میتواند پاسخگوی نیاز ایمنی باشد.
مزایای ارتینگ سطحی
از مزایای ارتینگ سطحی میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
- هزینه اجرایی کمتر نسبت به ارتینگ عمیق
- سرعت بالاتر در نصب و اجرا
- مناسب برای پروژههای سبک و کمریسک
محدودیتهای ارتینگ سطحی
در ارتینگ سطحی با محدودیتهایی روبرو هستیم که شامل:
- مقاومت الکتریکی بالاتر در خاکهای خشک یا سنگی
- تأثیرپذیری زیاد از تغییرات رطوبت خاک
- کارایی کمتر در پروژههای حساس و صنعتی
ارتینگ عمیق چیست و چه کاربردی دارد؟
در ارتینگ عمیق، الکترودهای زمین در عمق چند متری خاک نصب میشوند تا به لایههایی برسند که رسانایی الکتریکی بالاتری دارند. این لایهها معمولاً مرطوبتر هستند و مقاومت کمتری در برابر عبور جریان دارند.

نمونه کاربرد ارتینگ عمیق
در مراکز داده، کارخانههای صنعتی، پستهای برق و تجهیزات حساس، ارتینگ عمیق انتخاب اول مهندسان است. برای مثال، در یک کارخانه صنعتی که ماشینآلات گرانقیمت و حساس وجود دارد، استفاده از ارت عمقی میتواند از خسارات جدی جلوگیری کند.
مزایای ارتینگ عمیق
از مزایای ارتینگ عمیق می توان به موارد زیر اشاره کرد.
- کاهش قابل توجه مقاومت زمین
- عملکرد پایدار در شرایط اقلیمی مختلف
- افزایش ایمنی افراد و تجهیزات
- مناسب برای پروژههای حساس و پرریسک
محدودیتهای ارتینگ عمیق
در ارتینگ عمقی نیز همانند ارتینگ سطحی با محدودیتهایی روبرو هستیم که شامل:
- هزینه اجرای بالاتر
- نیاز به تجهیزات حفاری تخصصی
- زمان اجرای بیشتر نسبت به روش سطحی
تفاوت ارت سطحی و عمقی از نظر فنی و اجرایی
یکی از مهمترین تفاوتهای ارتینگ عمیق و سطحی، میزان مقاومت الکتریکی آنهاست. در ارتینگ عمیق، به دلیل دسترسی به لایههای مرطوبتر خاک، مقاومت سیستم کمتر است و جریان خطا سریعتر و ایمنتر تخلیه میشود.
تفاوت در شرایط خاک و اقلیم
در مناطقی با خاک خشک، شنی یا سنگی، ارتینگ سطحی معمولاً عملکرد مطلوبی ندارد. در چنین شرایطی، ارت عمقی گزینه مناسبتری است، زیرا به لایههایی با رسانایی بالاتر دسترسی پیدا میکند.
تفاوت در هزینه و اجرا
ارتینگ سطحی از نظر اقتصادی مقرونبهصرفهتر است، اما ارتینگ عمیق با وجود هزینه بالاتر، امنیت و پایداری بیشتری فراهم میکند. انتخاب بین این دو روش باید بر اساس نوع پروژه و سطح ریسک انجام شود.
عمق چاه ارت به چه عواملی بستگی دارد؟
عمق چاه ارت به عوامل متعددی بستگی دارد که در ادامه به آن پرداختیم.

نوع و مقاومت خاک
مهمترین عامل تعیینکننده عمق چاه ارت، نوع خاک است. خاکهای رسی و مرطوب معمولاً نیاز به عمق کمتری دارند، در حالی که خاکهای خشک یا سنگی به حفاری عمیقتری نیاز دارند.
میزان رطوبت و شرایط محیطی
در مناطقی با بارندگی کم یا تغییرات شدید فصلی، عمق بیشتر چاه ارت میتواند عملکرد سیستم را در طول زمان پایدار نگه دارد.
استانداردها و الزامات فنی
استانداردهای بینالمللی و مقررات محلی معمولاً حداقلهایی برای مقاومت سیستم ارتینگ مشخص میکنند. رسیدن به این مقادیر گاهی تنها با ارتینگ عمیق امکانپذیر است.
نکات عملی برای انتخاب و اجرای سیستم ارتینگ
در اجرای سیستم ارتینگ باید به نکاتی توجه کنیم.
- قبل از طراحی، حتماً تست مقاومت خاک انجام شود.
- نوع پروژه و میزان حساسیت تجهیزات در نظر گرفته شود.
- از الکترودها و هادیهای با کیفیت و مقاوم در برابر خوردگی استفاده شود.
- شرایط اقلیمی و تغییرات فصلی منطقه بررسی گردد.
- اجرای سیستم مطابق با استانداردهای معتبر انجام شود.
این موارد کمک میکنند سیستم ارتینگ انتخابشده، در طولانیمدت عملکرد قابل اطمینانی داشته باشد.
در نهایت تفاوت سیستم ارتینگ عمیق و سطحی چیست؟
در پاسخ به این سؤال که تفاوت سیستم ارتینگ عمیق و سطحی چیست، میتوان گفت هر دو روش کاربردهای مشخص خود را دارند. ارتینگ سطحی برای پروژههای کوچک، کمهزینه و با محدودیت فضا مناسب است، اما در پروژههای صنعتی، حساس و پرریسک، ارتینگ عمیق به دلیل مقاومت کمتر و ایمنی بالاتر انتخاب منطقیتری محسوب میشود. انتخاب نهایی باید بر اساس شرایط خاک، نوع پروژه، استانداردهای فنی و سطح ایمنی مورد نیاز انجام شود تا بهترین نتیجه حاصل گردد.
ما در سرزمین مس، مشاوره تخصصی رایگان در زمینه اجرای سیستم چاه ارت به شما ارائه میدهیم. همچین یکی از معتبرترین ارائه دهنده های تجهیزات چاه ارت هستیم.
منابع معتبر خارجی